بوتاکس چیست؟

بوتاکس چیست؟


 

بوتاکس در حقیقت دارویی است که عضله را تضعیف یا فلج می­‌کند. مصرف دوزهای پایین بوتاکس می­‌تواند چین و چروک پوست را کاهش دهد. استفاده در دوزهای دیگر در قسمت­‌های دیگر مثل عضلات حلقوی انتهایی مری از دیگر استفاده­های بوتاکس در پزشکی است.

بوتاکس پروتئینی است که از سم بوتولینوم ساخته شده است که باکتری کلستریدیوم بوتولینوم آن را تولید می‌کند. این سم بوتولینوم در واقع همان سمی است که باعث بوتولیسم (آسیبی که باعث فلج شدن عضلات بدن می­شود) می­‌شود.

پس چرا با این همه خطرناکی آن را برای صورت استفاده می­‌کنند؟ در پاسخ باید گفت که پزشکان از این سم در دوزهای پایین و کنترل شده استفاده می­کنند. این استفاده در دوز پایین مزایای زیبایی و پزشکی زیادی دارد، مثلا باعث کاهش چین و چروک پوست می­شود و در مورد اسپاسم (انقباض شدید عضلات) بیش از حد مری با تزریق بوتاکس مقداری به شل شدن آن برای راحت­‌تر شدن عمل بلع کمک می­‌کند.

سایر استفاده‌­های بوتاکس شامل: درمان اسپاسم پلک (انقباض شدید) پلک، جلوگیری از تعریق بیش از حد، درمان برخی اختلالات مثانه، میگرن و... است.

در ادامه توضیح می­‌دهیم که بوتاکس چگونه کار می­‌کند، در چه مواردی استفاده می­شود، عوارض جانبی، خطرات و مزایای آن چیست.

 

بوتاکس چیست؟

بوتاکس برگرفته از باکتری‌های بوتولینیوم است که تقریبا در تمام محیط­های طبیعی مثل خاک، آب، جنگل و به طور کلی محیط اطراف ما وجود دارد. حضور این باکتری­ها به خودی خود آسیب‌­زا نیست اما اگر این باکتری‌­ها تجمع یابند و با دوز بالا این سم را تولید کنند می­‌تواند باعث آسیب به اعصاب محیطی و در نهایت فلج عضلات شود.

 

بوتاکس چگونه اثر می­کند؟

بوتاکس یک سم است که سیستم عصبی را هدف قرار می‌­دهد. سیگنال­‌هایی که از اعصاب حسی برای انقباض عضلات می­‌آیند را قطع می­کند، به این صورت این دارو باعث فلج موقت عضلات می­‌شود.

استیل کولین پیام­رسان شیمیایی است که از انتهای سلول­های عصبی آزاد می­شود و باعث انتقال پیام عصبی انقباض عضلات می­شود که درعملکرد بوتاکس ترشح این انتقال دهنده‌­های عصبی مهار می‌­شود.

 

بوتاکس در پزشکی در چه مواردی استفاده می­‌شود؟

در بسیاری از موارد مصرف بوتاکس توسط پزشکان و متخصصان تجویز می‌شود. سازمان غذا و دارو آمریکا استفاده از بوتاکس را برای موارد بسیاری توصیه کرده و مجاز دانسته که به صورت تیتروار به آن­ها اشاره می­‌شود.

 

  • درمان اسپاسم (گرفتگی بیش از حد عضلات) اندام فوقانی در افراد بالای دوسال
  • درمان استرابیسم (انحراف چشم) به شرطی که بیمار بالای 12 سال سن داشته باشد.
  • درمان تعریق بیش از حد (Hyperhidrosis)
  • درمان و خصوصا پیشگیری از میگرن­های شدید با تعداد دفعات بالا
  • جایگزین یا کمک برای داروهای آنتی کولینرژیک در کاهش علائم مثانه بیش­ فعال (overactive bladder)
  • استفاده با دوز کم برای کاهش اسپاسم عضلات پلک
  • درمان دیستونی گردنی (یک اختلال در عضلات گردن) که به کمتر شدن درد گردن کمک می­کند.
  • آشالازی: اسپاسم بیش از حد عضلات انتهایی مری

بعضی موارد مصرف بوتاکس که خیلی توصیه نشده یا به صورت off-label  استفاده می­‌شود. این موارد شامل:

  • درمان اگزمای پوستی که کف دست و پا را درگیر می‌کند.
  • آنیسموس: اختلال در عملکرد عضلات مقعدی (سفتی بیش از حد عضلات)
  • قرمزی و برافروختگی صورت خصوصا در دوران یاسگی
  • درمان کلوئیدها و اسکارهای ناشی از زخم
  • بعضی از ضایعات تاولی ناشی از بیماری­های خاص
  • و...

البته در همه موارد گفته شده پزشک با بررسی همه موارد و شرایط ایمنی و مشکلات زمینه اقدام به استفاده از بوتاکس می­‌کند.

 

روش استفاده از بوتاکس چگونه است ؟

 

متخصصین امر پزشکی با رقیق کردن سم بوتولینوم و تزریق مستقیم آن به عضلات عمل تزریق بوتاکس را انجام می‌­دهند.

البته با توجه به اینکه بوتاکس برای درمان چه مشکلی مصرف شد مقدار دوز آن و نوع تزریق آن متفاوت است.

پس از تزریق حدود 24 تا 72 ساعت زمان نیاز است تا سم اثر مهاری خود را روی انتقال دهنده­های عصبی استیل کولین بگذارد. و بسته به غلظت و محل تزریق و نوع استفاده اثرات آن از 3 تا 12 ماه ماندگار است.

 

هزینه بوتاکس چقدر است؟

 

هزینه بوتاکس به عوامل مختلفی بستگی دارد؟ از جمله:

برای مقاصد پزشکی باشد یا زیبایی

چه کسی و در چه مرکزی درمان انجام شود.

چه میزان بوتاکس برای تزریق نیاز است.

و...

 

 

خطرات و عوارض جانبی بوتاکس چیست؟

 

با توجه به این که مقدار بسیار کم و با غلظت بسیار پایین از سم بوتولینوم استفاده می­شود به طور معمول عوارضی در استفاده از سم بوتاکس وجود ندارد اما گاهی یا به خاطر واکنش افزایش حساسیتی یا اشتباه در محل تزریق یا مشکلاتی که در dose adjustment وجود دارد عوارضی به وجود می­آید که شامل موارد زیر است.

  • خارش و قرمزی پوست: در مواردی که فرد به سم بوتولینوم حساس باشد
  • سردرد: که به خاطر مسمومیت ناشی از تزریق خصوصا در ناحیه پیشانی است.
  • تهوع: که از عوارض گذرای بوتاکس است.
  • خشکی چشم: به دنبال استفاده از بوتاکس در موارد زیبایی
  • مشکلات معده: به د نبال استفاده از بوتاکس برای درمان آشالازی
  • بی حسی: در اکثر مواقع موقتی است.
  • درد خفیف، تورم یا کبودی در اطراف محل تزریق
  • افتادگی موقت پلک (پتوز) : پتوز از عوارض تزریق بوتاکس در اعصاب صورت است که معمولا موقتی است.
  • بدتر شدن اختلالات عصبی عضلانی: در بعضی موارد بوتاکس باعث تشیدید علائم عصبی عضلانی می­شود.
  • بدتر شدن استرابیسم (انحراف چشم) : گاهی با تزریق بیشتر یا در عضلات نابجا باعث بدتر شدن انحراف چشم می­شود.
  • عفونت در محل تزریق: عفونت در محل تزریق عارضه بسیار نادری است که معمولا در اثر عدم رعایت مسائل بهداشتی به وجود می­آید.
  • حوادث قلبی عروقی: گاهی متاثر از سم بوتولینوم مشکلات قلبی مانند آریتمی (اختلال در ریتم نرمال قلب) و انفارکتوس میوکارد (سکته قلبی) به وجود می­آید.
  • ضعف یا فلج موقت عضلات مجاور ناحیه تزریق
  • مشکلات ادراری پس از درمان بی اختیاری ادرار

 

 

 

موارد منع مصرف بوتاکس چیست ؟

 

همانطور که در قسمت عوارض نیز گفته شد مشکلات کمی در رابطه به بوتاکس وجود دارد اما گاهی برای جلوگیری از همین عوارض معدود با احتمال پایین بهتر است برای برخی افراد یا کلا بوتاکس انجام نشود یا به تعویق بیافتد. افرادی که شرایط زیر را دارند بهتر است از تزریق بوتاکس پرهیز کنند.

البته بسیار مهم است که بدانید که برای مصارف زیبایی خیلی از موارد زیر بی­اهمیت تلقی می­شوند و این موارد منع برای استفاده از بوتاکس برای استفاده در همه موارد است.

 

  • حساسیت یا آلرژی به بوتاکس: این حساسیت می­تواند از یک قرمزی و خارش مختصر تا یک شوک آنافیلاکسی که می­تواند به شدت خطر آفرین باشد گسترده باشد و بسته به نیاز برای درمان در صورت حساسیت مصرف بوتاکس به هیچ عنوان توصیه نمی‌­شود.
  • عفونت یا زخم فعال در محل تزریق: اگر در محل ترزیق بوتاکس عفونت فعال باشد یا یا به هردلیلی سم بوتولینوم با خون یا سطح زیر پوست در برخورد باشد بوتاکس به هیچ وجه توصیه نمی­شود.
  • میاستنی گراویس: یک اختلال عضلانی اسکلتی است که باعث تحلیل رفتن عضلات می­‌شود.
  • نوروپاتی محیطی
  • مشکلات مربوط به چشم مثل دوبینی و تاری دید
  • افتادگی پلک فوقانی (پتوز)
  • مشکلات مربوط به دستگاه تنفسی مثل پنومونی­ها، کاهش عملکرد ریه، COPD، آسپیریشن (ورود مایعات و جامدات به ریه) و...
  • مشکلات زمینه­ای بدخیمی مثل سرطان­ها
  • مشکلات عدم کنترل ادرار
  • مشکل در بلع
  • مصرف بغضی آنتی بیوتیک­ها مثل جنیتامایسین
  • مصرف بعضی داروهای ضد انعقاد مثل وارفارین
  • مصرف بعضی داروهای آلزایمر مثل تاکرین